Na 78 posiedzeniu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, w dniu 24 listopada 2010 r., poseł Halina Rozpondek w imieniu komisji wygłosiła Sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej o obywatelskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego, w związku z wprowadzeniem parytetu płci na listach kandydatów.
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie!
W imieniu Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia niektórych projektów ustaw z zakresu prawa wyborczego mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie o obywatelskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego, w związku z wprowadzeniem parytetu płci na listach kandydatów (druki nr 2713 i 3577).
Dyskusja o konieczności zwiększenia udziału kobiet w polityce toczy się w Polsce od wielu lat. Jest to bardzo ważne dla jakości życia politycznego i dla możliwości rozwiązywania podstawowych problemów kobiet, związanych z pracą, rodziną, wychowaniem dzieci. Kobiety są coraz aktywniejsze w życiu zawodowym i publicznym. Trzeba tę aktywność wykorzystać także w polityce.
W 1995 r. Ojciec Święty Jan Paweł II w orędziu na Światowy Dzień Pokoju uznał: wzrost obecności kobiet w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym za proces dobroczynny. Myślę, że o tym dzisiaj już nie musimy się przekonywać, a powinniśmy się zastanowić, jak tę aktywność pobudzać, motywować kobiety, zachęcać je do szerszego udziału w polityce.
Taką propozycją jest procesowany dziś projekt ustawy.
Obywatelski projekt ustawy został wniesiony przez Obywatelski Komitet Inicjatywy Ustawodawczej „Czas na kobiety”. Projekt ten zakłada wprowadzenie parytetu płci na listach wyborczych do Sejmu, wszystkich szczebli samorządu terytorialnego oraz Parlamentu Europejskiego. Proponuje się odpowiedni zapis w poszczególnych ustawach, dodanie ustępu o następującym brzmieniu: Liczba kobiet na liście nie może być mniejsza niż liczba mężczyzn, z wyjątkiem wyborów uzupełniających do rady w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców. Inny zapis we wszystkich wymienionych ordynacjach wyborczych dotyczy okręgowych komisji wyborczych, które mogą wydać potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia listy, jeśli zapisany w ustawie parytet będzie spełniony, czyli konsekwencją nieuwzględnienia parytetu byłoby niezarejestrowanie listy.
Wnioskodawcy projektu ustawy uzasadniali swój projekt, powołując się na konstytucyjny art. 33 mówiący o zasadzie równości mężczyzn i kobiet we wszystkich dziedzinach życia, a także prawie do równego z mężczyznami zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych. Wskazali w swoim uzasadnieniu, że chociaż kobiety stanowią w naszym społeczeństwie trwałą większość, to ich udział w składzie pochodzących z wyborów powszechnych organów władzy publicznej jest zdecydowanie mniejszościowy.
Projekt ustawy, podkreślę to ponownie, odnosi się do wyborów do Sejmu, rad gmin, rad powiatów, sejmików wojewódzkich i Parlamentu Europejskiego, gdzie wyniki ustala się głównie na zasadzie proporcjonalności, chociaż był tu błąd konstytucyjny, mianowicie przewidywano takie parytetowe wybory w gminach do 20 tys. Parytetem nie będą objęte wybory do Senatu, na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i na jednoosobowe stanowiska w organach wykonawczych samorządu terytorialnego.
Pierwsze czytanie obywatelskiego projektu odbyło się na posiedzeniu Wysokiej Izby w dniu 18 lutego 2010 r. Po burzliwej dyskusji projekt został skierowany do Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia niektórych ustaw z zakresu prawa wyborczego. Na jej posiedzeniach przeprowadzono emocjonalne dyskusje, zarówno o potrzebie uchwalenia parytetów bądź jej braku, jak i zgodności projektu ustawy z obowiązującą w Polsce konstytucją. Komisją powołała ekspertów, którzy mieli dokonać analizy projektu ustawy.
8 lipca 2010 r. komisja nadzwyczajna powoła podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego, w związku z wprowadzeniem parytetu płci na listach kandydatów, która zajęła się nim pod względem legislacyjno-technicznym, a także zgłoszonymi poprawkami.
Dwie podstawowe poprawki, Klubu Parlamentarnego PO i pana posła Marka Borowskiego, dotyczyły w kolejności: zmniejszenia wielkości parytetu z 50% do 35% oraz tego, że w ramach wielkości, którą się ustali na danym poziomie, istotna będzie kompozycja trzech pierwszych miejsc i pięciu pierwszych miejsc. Na pierwszych trzech miejscach pan poseł Borowski proponował, że powinien być układ dwa do jednego, wszystko jedno, w którą stronę, natomiast na pierwszych pięciu miejscach powinno być trzy do dwóch. Zgłoszono także poprawkę związaną ze skutkami rezygnacji któregoś z kandydatów z umieszczenia na liście wyborczej, aby nawet po rezygnacji kandydata wielkość została zachowana. Dyskusja toczyła się także wokół konstytucjonalności obywatelskiego projektu, jednak zdania zarówno uczestników dyskusji, jak i ekspertów były różne. Jedni zdecydowanie podważali konstytucyjność ustawy, uznając, że naruszy ona równouprawnienie, inni uznali, że nie ma podstaw do takich twierdzeń.
Efektem prac Komisji Nadzwyczajnej i powołanej przez nią podkomisji jest niniejsze sprawozdanie wnoszące zmiany do pierwotnego projektu ustawy.
Przede wszystkim zmieniono tytuł projektu ustawy, któremu nadano brzmienie: Ustawa o zmianie ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, ustawy Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego. Zrezygnowano z preambuły jako wstępu do aktu prawnego, uznając, że nie ma ona racji bytu, jeśli chodzi o ten typ ustaw. Zmieniono układ artykułów, poczynając od najwcześniej wydanych ordynacji. W art. 1 dotyczącym wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw w ustawie z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw w art. 98 dodano ust. 2a w brzmieniu:
„Na liście, o której mowa w ust. 2 pkt 2:
1) liczba kandydatów kobiet nie może być mniejsza niż 35% liczby wszystkich kandydatów na liście;
2) liczba kandydatów mężczyzn nie może być mniejsza niż 35% liczby wszystkich kandydatów na liście”.
Oznacza to zmianę w stosunku do propozycji zawartych w projekcie obywatelskim, w którym założono parytet 50 na 50. Członkowie komisji, uznając, że należy zrealizować sam pomysł wprowadzenia kwoty czy parytetu, postanowili, aby były to kwoty 35-procentowe, równe dla kobiet i mężczyzn. Jeżeli będzie taka konieczność, będą one stopniowo zwiększane.
Nie uległ merytorycznej zmianie zapis mówiący o tym, że aby zarejestrować listę kandydatów, musi być zachowana ustalona kwota 35% dla kobiet i 35% dla mężczyzn. Takie same zmiany w odpowiednich artykułach i ustępach Komisja Nadzwyczajna proponuje w Ordynacji do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz w Ordynacji do Parlamentu Europejskiego w art. 2 i 3 projektu ustawy.
Nie uzyskały akceptacji komisji poprawki dotyczące naprzemiennego umieszczania na listach kobiet i mężczyzn oraz poprawka dotycząca konieczności zagwarantowania kwoty w przypadku rezygnacji kandydata.
Art. 4 proponowanej ustawy reguluje przepisy przejściowe. Przepisy art. 1–3 mają zastosowanie do wyborów zarządzonych po upływie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem, że w przypadku nowych, przedterminowych i uzupełniających wyborów do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli przeprowadzanych w trakcie kadencji, w trakcie której ustawa weszła w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Chciałabym jeszcze raz podkreślić, że projekt ustawy wypracowany w trakcie prac w komisji i w podkomisji ma zastosowanie do wyborów w okręgach proporcjonalnych. W wyborach do Senatu, w wyborach do organów wykonawczych samorządu terytorialnego i w odniesieniu do gmin do 20 tys. Mieszkańców kwoty nie będą stosowane.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo!
Komisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia niektórych ustaw z zakresu prawa wyborczego przedstawia Wysokiej Izbie sprawozdanie będące wynikiem wielomiesięcznej dyskusji, ale też konsensusu na proponowane rozwiązania.
Wszystkie kluby uczestniczące w tej dyskusji poparły przedkładane sprawozdanie, dające szansę na zwiększenie udziału kobiet kandydatów na listach wyborczych i w konsekwencji w polityce. Konieczne są jeszcze inne działania, które nazwałabym pracą u podstaw, zachęcające kobiety do kandydowania na funkcje wybieralne, ale to już jest rola zarówno partii, jak i organizacji pozarządowych.
W imieniu Komisji Nadzwyczajnej wnoszę o uchwalenie przedłożonego w sprawozdaniu projektu ustawy.
Dziękuję.
